Heeft huiswerk eigenlijk zin?

Wat onderzoek zegt over huiswerk, en waarom het bij het kind moet passen

Het is een van de meest bediscussieerde onderwerpen in het onderwijs: heeft huiswerk eigenlijk zin? Sommige scholen schaffen het af. Ouders klagen dat hun kinderen er te veel van hebben, of juist te weinig. En leerkrachten vragen zich af of de tijd die ze steken in het samenstellen van huiswerk wel iets oplevert. Het antwoord is genuanceerder dan je zou denken, en het hangt sterk af van één ding: of het huiswerk aansluit bij het niveau van het kind.

Wat onderzoek zegt

De meeste mensen die zeggen dat "onderzoek aantoont dat huiswerk niet werkt" verwijzen naar een meta-analyse van Harris Cooper, de bekendste onderzoeker op dit gebied. Maar wat Cooper et al. (2006) werkelijk vonden, is iets anders. Huiswerk heeft wel degelijk een positief effect op leerprestaties, maar dat effect verschilt sterk per leeftijdsgroep. Bij leerlingen in de bovenbouw van het basisonderwijs is het effect bescheiden. In het middelbaar onderwijs is het groter.

Wat Cooper et al. (2006) ook vaststelden: de hoeveelheid huiswerk is veel minder bepalend dan de kwaliteit. Te veel huiswerk leidt tot stress en vermijdingsgedrag. Huiswerk dat niet aansluit bij wat een leerling aankan, leidt tot frustratie, of tot verveling als het te makkelijk is.

Het probleem met standaardhuiswerk

Het grootste probleem met huiswerk is niet de hoeveelheid, maar de uniformiteit. In de meeste klassen krijgen alle leerlingen dezelfde opdracht mee naar huis, terwijl de niveauverschillen in een gemiddelde groep enorm zijn. Een leerling die al op E7-niveau werkt, heeft weinig baat bij een oefenblad op M5-niveau. En een leerling die nog moeite heeft met de basis, haakt af bij een opdracht die net iets te moeilijk is.

Daar komt nog iets bij. Onderzoek naar kansenongelijkheid laat zien dat de thuissituatie van leerlingen sterk samenhangt met hun schoolprestaties (OECD, 2018). Leerlingen die thuis weinig ondersteuning krijgen, hebben meer moeite met huiswerk dat niet aansluit bij hun niveau. Dat maakt ongelijkheid groter, terwijl huiswerk die ongelijkheid juist zou kunnen verkleinen.

Vygotsky en de zone van naaste ontwikkeling

De theorie die het meest direct verklaart waarom huiswerk op niveau werkt, is die van Lev Vygotsky (1978). Zijn concept van de zone van naaste ontwikkeling stelt dat leerlingen het meest leren van taken die net boven hun huidige niveau liggen.

• Te makkelijk: geen groei.
• Te moeilijk: frustratie en afhaken.

Bij huiswerk is dit extra relevant, omdat de leerling zelfstandig werkt, zonder de leerkracht die ondersteuning kan bieden. Juist dan is het essentieel dat het niveau van de opdracht goed aansluit. Een basisniveau-werkblad biedt meer structuur en houvast; een verdiepingsopdracht laat de sterke leerling echt nadenken. Beide zijn zinvol, maar alleen voor de leerling waarvoor ze bedoeld zijn.

Wanneer huiswerk wél werkt

Cooper et al. (2006) concluderen dat huiswerk werkt als het aan drie voorwaarden voldoet.

1. Het sluit aan bij het niveau van de leerling. Niet te makkelijk, niet te moeilijk. Precies in de zone waar groei mogelijk is.
2. Het is gericht op oefening van wat in de klas is geleerd. Huiswerk is geen plek voor nieuwe lesstof; het is een kans om bestaande vaardigheden te automatiseren.
3. Het is beknopt en uitvoerbaar. Leerlingen in de onderbouw en middenbouw hebben geen uur per dag nodig; tien tot twintig minuten is voldoende. In de bovenbouw kan dat oplopen tot dertig à vijftig minuten, maar ook dan geldt: meer is niet altijd beter (Cooper et al., 2006).

De oplossing: huiswerk op maat

De vraag is niet of je huiswerk geeft, maar of je het juiste huiswerk geeft. Gedifferentieerd huiswerk, waarbij elke leerling de versie krijgt die bij zijn of haar niveau past, is de directe vertaling van wat de wetenschap ons leert. Het is geen extra werk; het is beter werk.

HomeWorkLevels maakt het eenvoudiger om per leerling de juiste opdracht samen te stellen en te printen, zonder dat je voor elke leerling handmatig moet uitzoeken wie welk blad krijgt.

Bronnen

Cooper, H., Robinson, J. C., & Patall, E. A. (2006). Does homework improve academic achievement? A synthesis of research, 1987–2003. Review of Educational Research, 76(1), 1–62. https://doi.org/10.3102/00346543076001001

OECD. (2018). Equity in education: Breaking down barriers to social mobility. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264073234-en

Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.